X
تبلیغات
گلشن ادب - ویژگی های اسم

ویژگی های اسم:

الف)اسم ازنظر ساختمان

1-اسم ساده :اسمی که فقط ازیک جزء معنادارساخته شده باشد:گوسفند ، اسفندیار ، خانه ،فرهنگ .

2-اسم غیرساده :اسمی که بیش ازیک جزءمعنا داردارند ومی توانیم آن هارابه دویا چندبخش تقسیم کنیم:کتاب خانه  ، قلم تراش ، کارکرد .

اسم غیر ساده نیز به سه نوع تقسم می شود :1-اسم مشتق 2-اسم مرکّب 3-اسم مشتق –مرکّب

1-اسم مشتق :اسمی که درساختمان آن یک جزءمعنادار ویک جزء معناساز(معنی را عوض کند)وجودداشته باشد.                                                                پیشوند های مشتق ساز:

1)با +اسمبا هنر ،بانشاط          2)نا+اسم ناکام ،ناسپاس –نا+صفت← نادرست ، نامنظم  - نا+بن فعل ←نادار ،نادان       3)نـ +بن فعل نشکن (لیوان نشکن )،نسوز (پنبه ی نسوز)  4)هم +اسم←هم خانه ،هم درس  5) بی+اسم← بی استعداد ،بی علاقه  6)  و....                                                                                مهم ترین پسوند های مشتق ساز

-مشتق از فعل: الف)مشتق ازبن مضارع: 1)بن مضارع +پسوند« ـــــِش»ورزش ، گویش ،گرایش .2)بن مضارع +«ــــِ(ه/ـه)»گریه ، گیره ، پوشه ، خنده

ب)مشتق ازبن ماضی :1)بن ماضی +پسوند «ار» دیدار ، کشتار ، گفتار ، رفتار .2)بن ماضی +پسوند«ـــَن»دیدن ، روییدن ، پیوستن ، آمدن ،جنگیدن.

مشتق ازفعل زیاداست دراین جابه چندموردکه کاربردزیاددارند اکتفاشده است0

-مشتق ازصفت :1)صفت +پسوند«ــِ(ه/ـه)»زرده ، شوره ، سپیده (سفیده     2) صفت+پسوند« ــَک» زردک ، سرخک ، سفیدک      .3) صفت+پسوند«ی»

خوبی ،بلندی ، فراوانی (این وند پس از پایان ه/ــه به شکل «گی »در می آید:زنده  sزندگی ، شرمنده sشرمندگی)

4)صفت +پسوند«ا»:درازا ، پهنا ، ژرفا ، گرما        5 )صفت شمارشی+پسوند «ه/ــه»پنجه ، هفته ، دهه ، سده ،هزاره

3-مشتق ازاسم:ا1)اسم +پسوند«ـــِ(ه/ــه )»ریشه ، ساقه ، دماغه دهانه ،گردنه       2) اسم +پسوند«ـــَک»خرک ، پفک ، عروسک ،مردک ،پسرک ،

3) اسم +پسوند«گاه »تعمیرگاه ،فرودگاه ،دادگاه ،لنگرگاه .         4) اسم +پسوند«کده »غمکده ،ماتمکده ، هنرکده ،         5)اسم+پسوند«بان»باغبان ،کشتیبان 6)اسم+پسوند«زار»گلزار ،چمنزار(صفت بیانی +ه+زار:شوره زار ،سبزه زار)           7 )اسم +پسوند«لاخ»سنگلاخ           8)اسم+پسوند«ستان » کردستان،گلستان  9) اسم +«ی» خیاطی ،بقّالی   10)اسم +«گر » آهنگر ،کوزه گر   11)صفت +«گری» موذی گری ،یاغی گری    12) اسم +«دان» نمکدان  ،شمعدان   13) اسم +«یّه » خیریّه ،نقلیّه  14)اسم +«چه » قالیچه ،صندوقچه    15)اسم+«مند» بهره مند ،هنرمند       16)اسم +«ناک » غمناک ،سوزناک     17)اسم +«وار/واره » ماهواره ، غزلواره        18) اسم «گین»  شرمگین ، اندوهگین                    

     4)مشتق ازضمیر:ضمیر +پسوند«ی» مایی ،تویی،مَنی

نکته:علامت های جمع ،صفت تفضیلی(تر)وصفت عالی (ترین)مشتق ساز نیستندو«ی»نکره

2-اسم مرکّب:اسمی که ازدویاچندجزء معنا دارتشکیل می شود:مهمانسرا،مداد تراش ، شتر گاوپلنگ (زرّافه )،آب دوغ خیار                    

انواع اسم مرکّب :

1)اسم+اسم:لاک پشت ، شاه توت ، دستمزد ، دام پزشک ،حاجی فیروز ،کارنامه ، آب گوشت ،کتاب خانه

2)اسم +بن ماضی :کارکرد ، رهاورد ، صلاحدید،دستبرد ، دستاورد ، 3)اسم+بن مضارع :آبکش ،خط کش ،خاک انداز ، مدادتراش ،دستبند ،گلگیر

4)صفت +اسم :سیاه مشق ، نوروز ،سپیدرود ،چهارپا ،سبزقبا

3)اسم مشتق –مرکّب:                                                                                                                                                                                      اسم مرکبی که وندداشته باشد آن را مشتق مرکب می نامند. مانند :خودآزماییs(اسم +آزمای(بن)+ی(وند)

انواع اسم مشتق –مرکب:1)اسم +بن مضارع +ان:آینه بندان ،عقدکنان ،         2)بن ماضی+و(میانوند )+بن ماضی :دادوستد ،زدوخورد ،رفت وآمد.

3)بن مضارع +ا(میانوند )+بن مضارع :کشاکش ، تکاپو                  4)بن مضارع +و(میانوند)+بن مضارع :سوزوگداز ،پرس وجو ،جنب وجوش .

5)بن ماضی +و(میانوند )+بن مضارع :جست وجو ،رفت وروب ، ریخت وپاش       6)فعل امر +فعل امر:بگیروببند ،بزن بکش ، بده بستان

7)اسم +میانوند +بن فعل :مرگ ومیر ، خوردوخوراک      8)صفت +ی :خوش خویی ،بدگویی    9)اسم +بن مضارع :خط کش ،نمک پاش  ،روان شناس ،نفرت بار  10)صفت +اسم :سفید رود ،چهل چراغ      11)ضمیر+بن مضارع :خودرو ، خودپرداز ،خود پسند    12)صفت +بن مضارع :زیر نویس ، زیرگذر  ،نزدیک بین ،    13)صفت +اسم :بالا دست ، زیر زمین    14)اسم +صفت :قدبلند ،ریش سفید    

1)مفرد :اسمی است که بدون نشانه ی جمع باشد وبربیش ازیک چیزویکی اشاره نکند :خانه ، صحرا ، گل

2)جمع :اسمی که بر بیش ازیک چیز یا یک نفر اشاره کند :درختان ، گل ها

نشانه های جمع فارسی :الف )«ها »تقریبا ًهمه ی کلمات فارسی با این نشانه جمع بسته می شوند:انسا ن ها ، کتاب ها ،شهرها

ب)«ان»سخنان ،پسران                                                                                                                                                                              .یادآوری 1:کلماتی که به «ه/ـه» ختم می شوندهنگام جمع بستن با «ان »«ه» تبدیل به «گ» می شود.مانند:تشنه +ان =تشنگان

یادآوری2:کلماتی که آخرشان به «ا» و«و»ختم می شوند درهنگام جمع بستن با«ان »«ی»میانجی اضافه می شود »انند:دانشجو+ان =دانشجویان

نشانه های جمع عربی

نشانه هایی که مخصوص زبان عربی هستند وبعضی کلمات درفارسی بااین علامت ها جمع بسته می شوند:

الف )«ات»:اشتباهات ، امکانات ،اثرات ،تحصیلات   ب)«ون»روحانیون ، انقلابیون ، ملیّون  ج)«ین» :مسلمین ،مومنین

3)اسم جمع :اسمی مفرد است بدون نشانه ی جمع اما درمفهوم بربیش از یکی دلالت دارد :ملّت ، گروه ،دسته ،رمه ، سپاه ،لشکر ،قبیله ، امت ،انجمن ،

ضمیر مشترک: خود، خویش وخویشتن را ضمیر مشترک می گویند.علّت نامیدن ضمیر مشترک به خاطر این است که درتمام اشخاص یکسان به کار می رود.

من خود دیدم      توخود دیدی            اوخود دید     ماخود دیدیم         شما خود دیدید    ایشان (آن ها-آنان ) خود دیدند

 

ضمیر شخصی  :کلمه ای است که به جای اسم می نشیند وازتکرار آن جلوگیری می کند.وتقریباًهمه ی نقش های دستوری (به غیراز قید،صفت)را می پذیرند.وبر دو نوع است:ضمایر ناپیوسته (منفصل )-ضمایر (پیوسته )

1-ضمیرهای ناپیوسته (منفصل ) من :اول شخص مفرد،تو:دوم شخص مفرد ،او:سوم شخص مفرد، ما:اول شخص جمع، شما دوم شخص جمع، ایشان (آن ها ،آنان )سوم  شخص جمع.مانند :آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند.ضمیرهای منفصل نقش نهاد(من رفتم ) ،متمم (به اوگفتم )،مفعول (من تورا می شناسم )،مضاف الیه( اکبردوست من است)رامی پذیرند.

شخص

مفرد

جمع

اول شخص

من

ما

دوم شخص

تو

شما

سوم شخص

او(وی)

ایشان (آنها ،آنان)

 

2-ضمیرهای پیوسته (متصل ):این ضمیرها به اسم وفعل می چسبند: مانند :کتابم(مضاف الیه ) ،گفتمش(متمم)،دیدمش (مفعول ).

شخص

مفرد

جمع

اول شخص

ــَ م←کتابَم

مان ←کتابمان

دوم شخص

ــَ ت← کتابَت

تان ←کتابتان

سوم شخص

ــَ ش←کتابَش

شان ← کتابشان

 

انواع جمله ازنظر ساختار:

1)جمله ی ساده :جمله ای که بیش ازیک فعل نداشته باشد مثل :علی به ریاضی علاقه دارد.

2-جمله ی مرکّب :جمله ای که از دو یا چند جمله ی ساده تشکیل شده باشد.وبا یک حرف ربط به هم وصل شوند.                                                                 مثال :عشق پیدا شد و (حرف ربط)آتش به همه عالم زد

نقش های گروه اسمی

هرگروه اسمی درجمله یکی ازنقش های زیررا برعهده دارند:

الف)نقش های اصلی :نهاد:اسلام دینی جهانی است،مفعول:چشمه های خروشان تورا می شناسند،متمم:چشمه ساردشت بامن آشناست،مسند:پسرک ازخواب بیدارشد،منادا:سعدیا، مردنکونام نمیردهرگز                                                                                                                                                     ب)نقش های تبعی:این نقش هاراازآن روتبعی می نامندکه به طورمستقل درجمله نمی آیندبلکه همراه گروه اسمی دیگری به کار می روندکه یکی از نقش های اصلی رادارد.وازنظرنقش تابع گروه اسمی قبل خود هستند.                                                                                                                                          بدل:اسم یاگروه اسمی است که بامکث ،بعدازهسته ی گروه اسمی می آید تا توضیحی بدان بیافزایدیا آن رابیشترمعرفی کند.بدل معمولاًاسم ،عنوان ،شهرت،شغل وموقعیت اجتماعی یانام دیگریاتوضیحی برای اسم پیش ازخوداست.   مثال:علی ،برادربزرگم ،امروز ازمسافرت آمد.علی امروز ازمسافرت آمد(حذف بدل). بدل ازجمله قابل حذف است وخللی درساخت جمله ایجادنمی کند.

معطوف:اسم یا گروه اسمی ای است که باحروف«و»و«یا»پس ازهسته ی گروه اسمی می آیدوازنظرنقش تابع گروه اسمی پیش ازخوداست.هریک ازاجزاءجمله می تواندمعطوف همراه داشته باشد.مثال عطف نهاد:مولوی وحافظ ازارکان ادبیات فارسی هستند.عطف مفعول:درنگاهش خشم وآتش رانمی دیدند.                                                                                                                                                                                تکرار:آوردن دوباره ی بخشی ازسخن به منظورتأکیدبیش تر.آن چه درجمله تکرار می شودبخشی ازهمان جمله یعنی نهادیا مفعول و...است ونقش دستوری کلمه ی تکراری ،تابع نقش کلمه ی اول است.هریک ازاجزاءجمله می تواندیک بار یا بیش تر تکرارشود:تکرار نهاد:دوستم آمد،دوستم.تکرارمفعول:خانه اش راخراب کردند،خانه اش را .تـکرار متمم:ازاوبپرسیدازاو.

 

+ نوشته شده توسط خادم الفقرا در یکشنبه یکم آبان 1390 و ساعت |